TâifînTavaf & Umre Rehberi
Uygulamayı aç

Adım adım · kaynaklı

Umre Rehberi — Adım Adım

Bu rehber umreyi mîkattan ihramdan çıkışa kadar adım adım anlatır. Her bilgi Kur’an âyeti, sahih/hasen hadis veya fıkıh kaynağına (TDV İslâm Ansiklopedisi, Diyanet) dayanır ve derecesi belirtilir. Mezhepler arasında fark olan yerlerde Hanefî görüşü ve diğer görüşler kısaca verilmiştir. Bu uygulama fetva vermez; ayrıntılı durumlarda güvendiğiniz bir âlime danışın.

  • Kur'an ve sahih hadis
  • Mezhep farkları belirtilir
  • Kaynak bağlantılı

Bu rehber kaynaklarıyla hazırlanmıştır ve âlim incelemesindedir. Uygulama fetva vermez; tereddüt ettiğiniz konuyu bir âlime danışın.

1Umre nedir?8 soru

Umre nedir?

Âyet

Umre; ihrama girip Kâbe’yi tavaf etmek ve Safâ ile Merve arasında sa‘y yapmaktır; ardından saç tıraş edilir veya kısaltılır. Hacdan farkı belli bir zamana bağlı olmaması ve Arafat, Müzdelife, Mina menâsikini içermemesidir. Kur’an “Hac ve umreyi Allah için tamamlayın” buyurur.

Umrenin hükmü nedir?

Fıkıh

Hanefîlerin çoğunluğuna ve Mâlikîlere göre ömürde bir defa umre yapmak müekked sünnettir; bazı Hanefîlere göre vâciptir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde tercih edilen görüşe göre ömürde bir defa farzdır.

Mezhep farkı: Şâfiî ve Hanbelîler Bakara 2/196’daki emri delil alır; Hanefî ve Mâlikîler bu âyeti başlanan ibadeti tamamlama emri olarak yorumlar.

Umrenin fazileti nedir?

Sahih hadis

Peygamberimiz (s.a.v.): “Umre, bir sonraki umreye kadar aradaki günahlara kefarettir; makbul haccın karşılığı ancak cennettir” buyurmuştur.

Ramazan’da umrenin özelliği var mı?

Sahih hadis

Evet. Peygamberimiz Ensar’dan bir kadına “Ramazan gelince umre yap; çünkü Ramazan’da umre bir hacdır” buyurmuştur (Buhârî); Müslim’deki rivayette “bir hacca denktir”. Âlimler Ramazan umresini diğer zamanlardakinden faziletli saymıştır.

Umre ne zaman yapılabilir?

Fıkıh

Umrenin zaman mîkâtı yılın tamamıdır. Hanefîlere göre arefe günü ve Kurban Bayramı’nın dört gününde umre yapmak tahrîmen mekruhtur; çoğunluğa göre hac ile meşgul olmayan kişi bu günlerde de umre yapabilir.

Peygamberimiz kaç umre yaptı?

Sahih hadis

Enes (r.a.) dört umre saymıştır: Hudeybiye umresi (müşrikler engelledi), ertesi yılki umre, Ci‘râne umresi ve Veda haccıyla birlikte yaptığı umre. İlk üçü Zilkade ayındadır.

Umrenin farzları, vâcipleri ve sünnetleri nelerdir?

Fıkıh

Hanefîlere göre ihram umrenin şartı, tavafın ilk dört şavtı rüknüdür. Sa‘y, tavafı yediye tamamlamak ve tıraş olmak (veya kısaltmak) vâciptir; önce tavaf sonra sa‘y yapmak şarttır. Gusül, telbiyeyi çok söylemek, ıztıbâ ve remel gibi uygulamalar sünnettir.

Mezhep farkı: Diğer üç mezhebe göre rükünler ihram, tavaf ve sa‘ydir (Hanbelî mezhebinde sa‘yin vâcip olduğu görüşü de vardır); Şâfiîler tıraşı ve sırayı da rükün sayar. Çoğunluğa göre tavafın yedi şavtı da farzdır.

Umre adım adım nasıl yapılır? (Özet)

Fıkıh

1) Mîkâtta veya öncesinde gusül, temizlik, ihram kıyafeti; 2) umreye niyet ve telbiye; 3) Mekke’ye varınca Mescid-i Harâm’a gidip Hacerülesved hizasından başlayarak yedi şavt tavaf; 4) iki rekât tavaf namazı; 5) Safâ’dan başlayıp Merve’de biten yedi şavt sa‘y; 6) saçı tıraş ettirmek veya kısaltmak. Böylece ihramdan çıkılır.

↑ Bölümlere dön

2Mîkat7 soru

Mîkat nedir?

Fıkıh

Mîkat, hac ve umre için ihrama girilecek zaman ve yerdir. Umrenin zaman mîkâtı bütün yıldır; yer mîkâtları ise Mekke’ye dışarıdan gelenlerin ihramsız geçemeyeceği noktalardır.

Beş mîkat hangileridir, kim nereden ihrama girer?

Sahih hadis

Peygamberimiz Medine halkına Zülhuleyfe’yi, Şam halkına Cuhfe’yi, Necid halkına Karnülmenâzil’i, Yemen halkına Yelemlem’i belirlemiş; “Bunlar oranın halkı ve oralardan geçen hac ve umre niyetlileri içindir” buyurmuştur. Hz. Âişe’nin rivayetine göre Irak halkına Zâtüırk belirlenmiştir. Bugünkü adlarıyla: Zülhuleyfe = Âbâr-ı Ali (Mescid-i Nebevî’ye yakl. 11 km), Cuhfe harap olduğundan onun yerine Râbiğ (Mekke’ye 186 km), Karnülmenâzil = Seylülkebîr (94 km; aynı hizada Vâdîmuhrim), Yelemlem (54 km), Zâtüırk = Darîbe.

Mezhep farkı: Zâtüırk’in hadisle mi yoksa Hz. Ömer’in tayiniyle mi belirlendiği tartışılmıştır; Hanefî, Hanbelî ve Şâfiîlerin çoğu hadisin sahih olduğunu kabul eder. Mesafeler yol güzergâhına göre değişebilir.

Türkiye’den gelen bir umreci hangi mîkattan ihrama girer?

Fıkıh

Doğrudan Mekke’ye gelen Türkiye hacılarının mîkâtı Cuhfe hizasındaki Râbiğ’dir. Önce Medine’ye gidenler Medine’den Mekke’ye giderken Zülhuleyfe’de (Âbâr-ı Ali) ihrama girer.

Uçakla gidenler ihrama nerede girer?

Fıkıh

Hava yoluyla Cidde’ye gelenler, geldikleri yöndeki mîkâtın hizasını geçmeden uçakta ihrama girer. İİT İslâm Fıkıh Akademisi (3. dönem, Amman, Ekim 1986) bu yönde karar vermiştir. Pratik olarak ihram kıyafeti uçağa binmeden giyilir, niyet ve telbiye mîkat hizası anons edilince yapılır. Mîkattan önce ihrama girmek de câizdir.

Mezhep farkı: Cidde’nin veya havaalanlarının mîkat sayılabileceği görüşü de ileri sürülmüştür; Akademi kararı hizada ihram yönündedir.

Mîkat sınırları içinde (Hil’de) oturanlar nereden ihrama girer?

Sahih hadis

Hadiste “Bunların berisinde olan, çıktığı yerden ihrama girer; hatta Mekkeliler Mekke’den” buyrulmuştur. Hanefîlere göre Hil’de oturan evinden ihrama girer, bu daha faziletlidir; Harem sınırına kadar herhangi bir yerden de girebilir.

Mezhep farkı: Mâlikîlere göre evinden veya mescidinden, Şâfiî ve Hanbelîlere göre yerleşim yerinden ihrama girer. Mekke’dekilerin umre için Hil’e çıkması ayrı bir hükümdür (sonraki soru).

Mekke’de bulunan biri umre için nereden ihrama girer?

Sahih hadis

Mekkeliler ve Mekke’de geçici olarak bulunanlar umre için Harem sınırı dışına, Hil bölgesine çıkarak ihrama girer; bu konuda fakihler görüş birliğindedir. Peygamberimiz Abdurrahman b. Ebû Bekir’e, Hz. Âişe’yi Ten‘îm’den umre yaptırmasını emretmiştir. Ten‘îm’deki Mescid-i Âişe bugün en yakın noktadır.

Mezhep farkı: Hanefîlere göre en faziletli yer Ten‘îm’dir (Peygamber’in sözlü emri); Şâfiî ve Mâlikîlere göre Ci‘râne’dir (bizzat ihrama girdiği yer).

Mîkâtı ihramsız geçen ne yapmalı?

Fıkıh

Hac veya umre niyetiyle gelen kişinin mîkâtı ihramsız geçmesi câiz değildir. Geçmişse, menâsikten birine başlamadan en yakın mîkâta dönüp ihrama girmelidir. Dönmezse (kasten veya unutarak) ceza kurbanı (dem) gerekir ve bulunduğu yerden ihrama girer.

Mezhep farkı: Hanefî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre hac-umre dışı bir amaçla Harem’e gelen âfâkî de mîkâtı ihramsız geçemez; Şâfiî mezhebindeki meşhur görüşe göre bu durumda ihram müstehaptır.

↑ Bölümlere dön

3İhrama hazırlık7 soru

İhramdan önce gusül gerekir mi?

Hasen hadis

İhrama girmeden gusletmek sünnettir. Zeyd b. Sâbit, Peygamberimizin ihram için soyunup yıkandığını görmüştür. Bu gusül temizlik içindir; hayız ve nifas hâlindeki kadınlar da gusleder. Gusül mümkün değilse abdest alınır.

Hayızlı veya lohusa kadın ihrama girebilir mi?

Sahih hadis

Evet. Esmâ bint Umeys Zülhuleyfe’de doğum yapınca Peygamberimiz ona “Yıkan, bir bezle korun ve ihrama gir” buyurmuştur. Hayız hâlindeki kadın tavaf dışında her şeyi yapar; tavafı temizlenince yapar.

İhramdan önce koku sürülür mü?

Sahih hadis

Hz. Âişe, ihrama girerken Peygamberimize koku sürdüğünü bildirmiştir. Koku bedene sürülür; ihram örtüsüne sürülmez. Peygamberimiz za‘feran veya vers değmiş giysiyi yasaklamış, umreye kokulu cübbeyle giren kişiye kokuyu yıkamasını emretmiştir.

Mezhep farkı: Hanefîlere göre bedene koku sürmek müstehap, Şâfiî ve Hanbelîlere göre sünnet, İmam Mâlik’e göre mekruhtur. Elbiseye sürmek çoğunluğa göre câiz değildir; Şâfiîlerdeki mutemet görüşe göre câizdir.

Tırnak kesmek ve saç düzeltmek ne zaman yapılır?

Fıkıh

Niyet ve telbiyeden önce tırnakları kesmek, saç-bıyığı düzeltmek, koltuk altı ve kasık temizliği yapmak fıkıh kitaplarında sünnet sayılmıştır; çünkü ihrama girdikten sonra bunlar yasaktır.

Erkekler ne giyer?

Sahih hadis

Erkek, izâr (bele sarılan) ve ridâ (omuza alınan) denilen dikişsiz iki örtüye bürünür; beyaz, yeni veya temiz olması müstehaptır. Peygamberimiz ve ashabı Medine’den izâr ve ridâlarını giyerek çıkmıştır. Ayağa, topuk ve aşık kemiklerini açık bırakan terlik/sandalet giyilir.

Kadınlar ne giyer?

Sahih hadis

Kadınlar özel bir ihram kıyafeti giymez; tesettüre uygun normal elbiselerini giyer, rengi serbesttir. Ancak Peygamberimiz ihramlı kadının peçe (nikâb) takmamasını ve eldiven giymemesini emretmiştir. Kadın elbisesini değiştirebilir.

Mezhep farkı: Eldiven Mâlikî, Hanbelî ve Şâfiî (mutemet görüş) mezheplerine göre kadına da yasaktır; Hanefîlere göre sakıncası yoktur. İhtiyaç hâlinde yüzü (değdirmeden) örtmek câiz görülmüştür.

İhram namazı var mı?

Fıkıh

İhram kıyafeti giyildikten sonra kerahet vakti değilse iki rekât namaz kılmak sünnettir; o sırada kılınan farz namaz da yeterlidir. İlk rekâtta Kâfirûn, ikincide İhlâs okumak, niyet ve telbiyeyi namazdan sonra yapmak daha faziletli görülmüştür.

↑ Bölümlere dön

4Niyet ve telbiye6 soru

Umreye nasıl niyet edilir?

Fıkıh

Niyet kalbin kararıdır. Fıkıh kitaplarında şöyle dua edilmesi tavsiye edilir: “Allahım, umre yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve benden kabul et.” Ardından telbiye getirilir. Bu dua fıkıh kaynaklıdır, hadiste geçen sabit bir lafız değildir.

Okunan

اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ الْعُمْرَةَ فَيَسِّرْهَا لِي وَتَقَبَّلْهَا مِنِّي، إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Allâhümme innî ürîdü’l-umrete feyessirhâ lî ve tekabbelhâ minnî, inneke ente’s-semîu’l-alîm — Allahım, umre yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır, benden kabul et; Sen işitensin, bilensin. (Fıkıh kaynaklı lafız)

Mezhep farkı: Hanefîlere göre ihram niyetle birlikte telbiye (veya benzeri bir zikir) ile gerçekleşir; çoğunluğa göre yalnız niyet yeterlidir.

Telbiye nedir, nasıl söylenir?

Sahih hadis

Telbiye, Peygamberimizin ihramda söylediği şu sözlerdir. Arapça aslıyla söylemek faziletlidir. Abdullah b. Ömer (r.a.) buna “Lebbeyke ve sa‘deyk…” gibi ilaveler yapardı; Hanefîlere göre ilave mendup, eksiltmek mekruhtur.

Okunan

لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لاَ شَرِيكَ لَكَ

Lebbeyk Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne’l-hamde ve’n-ni‘mete leke ve’l-mülk, lâ şerîke lek — Buyur Allahım, buyur! Buyur, Senin ortağın yoktur, buyur! Hamd de nimet de Senindir, mülk de; Senin ortağın yoktur.

Telbiye yüksek sesle mi söylenir?

Sahih hadis

Erkekler telbiyeyi yüksek sesle söyler: Peygamberimiz “Cebrâil gelip ashabıma telbiyede seslerini yükseltmelerini emretmemi söyledi” buyurmuştur. Kadınların sesini yanındakilerin duyacağından fazla yükseltmesi, âlimlerin ittifakıyla mekruhtur. İhram boyunca telbiyeyi sık tekrarlamak müstehaptır.

Telbiye nedir, hükmü ne?

Fıkıh

Hanefîlere göre ihram, niyetle birlikte en az bir defa telbiye (veya Allah’ı yücelten bir zikir) söylenerek gerçekleşir. Şâfiî ve Hanbelîlere göre ihram için niyet yeterlidir, telbiye sünnettir; Mâlikîlerde iki görüş vardır.

Umrede telbiye ne zaman kesilir?

Sahâbe

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre umrede telbiye, Hacerülesved istilâm edilip tavafa başlanınca kesilir. İbn Abbas’tan bu yönde bir söz nakledilmiştir (Tirmizî bunu merfû olarak da nakleder; Elbânî mevkuf olarak sahih sayar). Abdullah b. Ömer ise Harem sınırına girince telbiyeyi keserdi.

Mezhep farkı: Mâlikîlere göre âfâkî Harem’e girince, Ten‘îm veya Ci‘râne’den ihrama giren Kâbe’yi görünce telbiyeyi keser.

Hastalık gibi bir engelden korkan şartlı ihrama girebilir mi?

Sahih hadis

Peygamberimiz hasta olan Dubâa bint Zübeyr’e “Hac et ve şart koş; ‘Allahım, beni alıkoyduğun yerde ihramdan çıkarım’ de” buyurmuştur. Şâfiî ve Hanbelîlere göre böyle niyet eden, engel çıkarsa ihsâr hükümlerine (kurban vb.) tâbi olmadan ihramdan çıkabilir.

Okunan

اللَّهُمَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي

Allâhümme mahillî haysü habestenî — Allahım, beni alıkoyduğun yer ihramdan çıktığım yerdir.

Mezhep farkı: Hanefî ve Mâlikî mezhepleri bu şarta fıkhî sonuç bağlamaz; engellenen kişi ihsâr hükümlerine tâbidir (kurban vb.). Mutlaka bir âlime danışın.

↑ Bölümlere dön

5İhram yasakları ve serbest olanlar11 soru

Erkeklere hangi giysiler yasaktır?

Sahih hadis

Peygamberimiz ihramlı erkeğin gömlek, sarık, şalvar/pantolon, başlıklı cübbe (burnus) ve mest giymemesini emretmiştir. Yasak olan dikiş değil, bedene göre biçilip dikilmiş giysidir; yamalı veya kenarı dikişli izâr ve ridâ sorun değildir. İzâr bulamayan şalvar giyebilir.

Mezhep farkı: İzâr bulamayanın şalvar giymesine hadis izin verir; bu durumda ceza gerekip gerekmediği mezhepler arasında tartışmalıdır. Böyle bir durumda bir âlime danışın.

Erkek başını, kadın yüzünü örtebilir mi?

Sahih hadis

Diyanet’in Hanefî kaynaklara dayanan fetvasına göre erkeklerin başını veya yüzünü, kadınların yüzünü örtmesi ceza gerektiren ihram yasaklarındandır. Sarık ve başlık hadiste açıkça yasaklanmıştır. Başı örtme işlevi olmayan şey (ör. elle taşınan bir eşya) veya şemsiye bu kapsamda değildir.

Mezhep farkı: Erkeğin başını örtmesinin yasak olduğunda görüş birliği vardır; erkeğin yüzünü örtmesi konusunda ise mezhepler arasında farklı görüş vardır (Hanefî ve Mâlikîlere göre yasaktır). Bir âlime danışın.

İhramlı erkek hangi ayakkabıyı giyer?

Sahih hadis

Topuk ve aşık kemiklerini açıkta bırakan, ayağın üstünü tamamen örtmeyen terlik veya sandalet giyilir. Peygamberimiz nalın bulamayanın mestleri topukların altından kesip giyebileceğini söylemiştir. Diyanet’e göre arkası kayışlı sandalet giyilebilir.

Koku kullanmak yasak mı?

Sahih hadis

Evet. İhrama girdikten sonra bedene veya elbiseye koku sürmek, kokulu sabun kullanmak yasaktır. Peygamberimiz za‘feran veya vers değmiş elbiseyi yasaklamıştır. Kokusuz sabunla yıkanmak serbesttir.

Saç, sakal ve tırnak kesmek?

Âyet

Kur’an ihramlıya “Kurban yerine ulaşıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin” der ve özrü olanın fidye olarak oruç, sadaka veya kurbandan birini seçeceğini bildirir. Bedenin herhangi bir yerinden kıl koparmak ve tırnak kesmek de bütün mezheplerde yasaktır. Peygamberimiz başındaki haşerelerden rahatsız olan Ka‘b b. Ucre’ye tıraş olup üç gün oruç tutmasını, ya da altı fakiri doyurmasını veya bir koyun kesmesini söylemiştir.

Eşler arası ilişki, tartışma ve günah?

Âyet

Kur’an: “Hacca başlayan için hacda cinsel yakınlaşma (refes), günah (füsûk) ve kavga (cidâl) yoktur” buyurur; bu hükümler umre ihramı için de geçerlidir. Cinsel ilişki ve öpüşme, şehvetle dokunma, cinsel içerikli konuşma yasaktır. Umrenin rüknü tamamlanmadan ilişki umreyi bozar.

Mezhep farkı: Umreyi bozan ilişkinin sınırı: Hanefîlere göre tavafın ilk dört şavtından önce, Mâlikîlere göre sa‘y bitmeden, Şâfiî ve Hanbelîlere göre tıraşla ihramdan çıkmadan önce (bk. “Umre ne zaman bozulur?”).

Avlanmak yasak mı?

Âyet

Kur’an: “İhramlı iken avı öldürmeyin” ve “İhramlı olduğunuz sürece kara avı size haram kılındı; deniz avı helâldir” buyurur. Kara hayvanını avlamak, avcıya yardım etmek, yuvasını bozmak yasaktır. Tavuk, koyun gibi evcil hayvanları kesmek yasak değildir.

İhramlıyken nikâh kıyılır mı?

Sahih hadis

Hz. Osman’ın rivayetine göre Peygamberimiz “İhramlı kimse evlenmez, evlendirmez ve evlenme teklif etmez” buyurmuştur. Pratikte nikâh ve nişan ihramdan çıktıktan sonraya bırakılmalıdır.

Mezhep farkı: Mezhepler bu akdin geçerliliğinin ayrıntısında farklı görüşlere sahiptir; böyle bir durumda bir âlime danışın.

İhramlıyken yıkanmak ve gölgelenmek serbest mi?

Sahih hadis

Evet. Ebû Eyyûb el-Ensârî ihramlıyken başını yıkayıp elleriyle ovmuş ve “Peygamberimizi böyle yaparken gördüm” demiştir. Veda haccında Peygamberimizi güneşten korumak için başının üzerinde bir örtü tutulmuştur; şemsiye kullanmak genel olarak câiz görülür.

Mezhep farkı: Şemsiye konusunda Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde bazı kısıtlayıcı hükümler vardır.

Saat, gözlük, kemer, çanta, bandaj kullanılabilir mi?

Fıkıh

Evet. Diyanet’e göre gözlük, saat, kemer, toka vb. takmak ve baş ve yüz dışında atel veya bandaj kullanmak ihram yasağı kapsamında değildir, ceza gerektirmez. Çanta taşımak, diş çektirmek, kan aldırmak, iğne olmak, zararlı haşereleri öldürmek de yasak dışında tutulmuştur.

Yasak bir şey yapılırsa ne gerekir?

Fıkıh

İhlâlin ağırlığına göre: ciddi ihlâlde koyun veya keçi kesmek (dem), daha hafifinde fıtır sadakası miktarı fidye, küçük ihlâlde sadaka gerekir. Hanefîlere göre ör. saç veya sakalın dörtte birini tıraş etmek dem, bir tırnak kesmek sadaka gerektirir. Bilmeme, unutma veya yanılma cezayı düşürmez; hastalık gibi haklı bir özürde kurban, sadaka veya oruç arasında seçim hakkı vardır. Ayrıntılar için bir âlime danışın.

Mezhep farkı: Hangi ihlâlin hangi ağırlıkta sayılacağı mezhepler arasında ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. Bilmeme ve unutmanın cezayı düşürmediği hükmü Hanefî mezhebinin görüşüdür; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde koku sürünme, dikişli giyme gibi bazı ihlâllerde unutma ve bilmeme özür sayılır.

↑ Bölümlere dön

6Harem bölgesi7 soru

Harem nedir, mîkattan farkı ne?

Fıkıh

Harem, Mekke ile “alem” taşlarıyla işaretli çevresidir; sınırları Mescid-i Harâm’a yaklaşık 6–18 km arasındadır. Harem ile mîkatlar arasındaki bölgeye Hil, mîkatların dışına âfâk denir. Mîkat ihrama girme sınırıdır; Harem ise ihramlı olsun olmasın herkes için av ve bitki yasaklarının geçerli olduğu dokunulmaz bölgedir.

Kur’an Harem hakkında ne der?

Âyet

“İnsanlar için kurulan ilk ev Mekke’dekidir; mübarektir, âlemlere hidayettir. Orada apaçık deliller, Makâm-ı İbrâhim vardır; oraya giren güvendedir.” Hz. İbrâhim “Rabbim, bu şehri güvenli kıl” diye dua etmiş; Allah Kâbe’yi insanlar için toplanma ve güven yeri kılmıştır.

Harem’de av ve ağaç kesmek?

Sahih hadis

Peygamberimiz Mekke’nin fethi günü: “Allah bu beldeyi haram kılmıştır; dikeni kesilmez, avı ürkütülmez, yitiği ancak ilan edecek olan alır; otu koparılmaz” buyurmuş, Abbas’ın isteği üzerine izhir bitkisini istisna etmiştir. Bu yasak ihramlı ve ihramsız herkes içindir.

Harem’de yerde bulunan eşya alınabilir mi?

Sahih hadis

Hadise göre Harem’in yitiğini ancak onu ilan edecek (sahibini arayacak) kişi alabilir. Pratikte bulunan eşya Mescid’deki kayıp-buluntu görevlilerine teslim edilmelidir.

Mezhep farkı: Cumhura göre Harem içiyle dışı arasında fark yoktur; Şâfiî mezhebindeki sahih görüşe göre Harem’in yitiği süre geçse de bulanın malı olmaz, sahibi çıkana kadar korunur.

Harem’in sınırları nerede?

Fıkıh

Sınırlar “alem” denilen işaretlerle belirlenmiştir: Medine yönünde Ten‘îm (bugün Mescid-i Âişe), Yemen yönünde Edâetü Libn, Cidde yönünde Hudeybiye’nin uç noktası Münkatıu’l-a‘şâş, Ci‘râne yönünde Abdullah b. Hâlid mahallesi, Irak yolunda Cebelünnakvâ, Tâif yönünde Arafat yakınındaki Urene vadisi. Ten‘îm’deki mescidin yanında sınırı gösteren iki alem bulunur.

Harem’de günah işlemenin ağırlığı?

Âyet

Allah Mescid-i Harâm hakkında “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse ona elem verici azaptan tattırırız” buyurur. Bu yüzden orada söz ve davranışta ayrıca dikkatli olmak gerekir.

Medine’nin de haremi var mı? Medine’ye ihramla mı girilir?

Sahih hadis

Peygamberimiz “İbrâhim Mekke’yi haram kıldı, ben de Medine’yi iki kara taşlığı arasını haram kıldım; ağacı kesilmez, avı avlanmaz” buyurmuştur. Bütün fakihlere göre Medine’ye ihramla girmek gerekmez ve Medine’ye has bir ibadet veya kurban yoktur.

Mezhep farkı: Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre Medine’nin özel hükümleri olan bir haremi vardır; Hanefîlere göre Medine’nin özel hükümler gerektiren bir haremi yoktur. Çoğunluğa göre orada ağaç kesme ve avlanmanın cezası yoktur.

↑ Bölümlere dön

7Mekke’ye ve Mescid-i Harâm’a giriş3 soru

Mekke’ye girerken gusül sünnet mi?

Sahih hadis

Evet. Abdullah b. Ömer Mekke’ye yaklaşınca geceyi Zû Tuvâ’da geçirir, sabah namazını kılar, yıkanır ve “Peygamberimiz böyle yapardı” derdi. Âlimler Harem’e girenin gusletmesinin sünnet olduğunda ittifak etmiştir.

Mescide girerken hangi dua okunur?

Sahih hadis

Peygamberimiz: “Biriniz mescide girince ‘Allâhümme’ftah lî ebvâbe rahmetik’ desin; çıkınca ‘Allâhümme innî es’elüke min fadlik’ desin” buyurmuştur.

Okunan

اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ

Allâhümme’ftah lî ebvâbe rahmetik — Allahım, bana rahmetinin kapılarını aç.

Mescid-i Harâm’a girince ilk ne yapılır?

Sahih hadis

Hz. Âişe, Peygamberimizin Mekke’ye gelince ilk olarak abdest alıp tavaf ettiğini bildirir. Umreci doğrudan umre tavafına başlar; bu tavaf mescidi selamlama (tahiyyetü’l-mescid) yerine de geçer.

↑ Bölümlere dön

8Umre tavafı15 soru

Tavaf için abdest şart mı?

Sahih hadis

Peygamberimiz tavaftan önce abdest almıştır ve “Kâbe’yi tavaf namaz gibidir, ancak onda konuşabilirsiniz; konuşan yalnız hayır konuşsun” buyurmuştur. Hanefîlere göre abdest tavafın vâcibidir: abdestsiz yapılan umre tavafı sahihtir ama bir koyun/keçi kurbanı gerektirir; abdestle yeniden yapılırsa ceza düşer.

Mezhep farkı: Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre abdest tavafın geçerlilik şartıdır; abdestsiz tavaf bâtıldır ve abdestle yeniden yapılmalıdır.

Iztıbâ nedir, ne zaman yapılır?

Sahih hadis

Iztıbâ, ridânın ortasını sağ koltuk altından geçirip ucunu sol omza atarak sağ omzu açmaktır. Peygamberimiz ve ashabı Ci‘râne umresinde ridâlarını koltuk altlarından geçirip sol omuzlarına atmıştır. Hanefî ve Şâfiîlere göre ardından sa‘y yapılan tavafın tamamında erkekler için sünnettir; tavaf bitince omuz örtülür.

Mezhep farkı: Hanbelîlere göre yalnız kudûm tavafında sünnettir; Mâlikîlere göre sünnet değildir. Kadınlar ıztıbâ yapmaz.

Tavafa nereden ve nasıl başlanır?

Sahih hadis

Tavaf, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde Hacerülesved hizasından başlar ve yedi şavt sonra aynı noktada biter. Hanefîlere göre Rükn-i Yemânî tarafından gelip Hacerülesved’in biraz öncesinden başlamak sünnettir. Tavafa niyet edilir; Peygamberimiz ilk tavafında Hacerülesved’i istilâm edip başlamıştır.

Mezhep farkı: Hacerülesved’den başlamanın hükmü Hanefî mezhebinde farklı rivayetlerle (sünnet, vâcip, şart) nakledilmiştir; Şâfiî ve Hanbelîlere ve Mâlikîlerdeki bir görüşe göre şarttır.

Hacerülesved nasıl selamlanır (istilâm)?

Sahih hadis

Mümkünse öpülür: Hz. Ömer taşı öpüp “Senin zarar da fayda da vermeyen bir taş olduğunu biliyorum; Peygamber’in seni öptüğünü görmeseydim öpmezdim” demiştir. Öpülemezse elle dokunulup el öpülür (İbn Ömer). O da olmazsa hizasından işaret edilir ve tekbir getirilir: Peygamberimiz devesi üzerinde tavaf ederken her gelişinde elindeki bir şeyle taşa işaret edip tekbir getirmiştir; fakihler yayaya avuç içleriyle işaret etmeyi öğretir. Fakihlerin çoğu “Bismillâhi vallâhu ekber” demeyi müstehap sayar.

Okunan

بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ

Bismillâhi vallâhu ekber — Allah’ın adıyla, Allah en büyüktür. (Hadiste sabit olan tekbirdir; “Bismillâh” ilavesi fakihlerin çoğunluğunun tavsiyesidir.)

Kalabalıkta taşa ulaşamazsam?

Sahih hadis

Uzaktan, hizasından işaret edip tekbir getirmek yeterlidir; Peygamberimiz de devesi üzerinde tavaf ederken taşa işaret etmiştir. Taşa dokunmak sünnet, başkalarına eziyet etmekten kaçınmak ise vâciptir; itişip kakışarak öpmeye çalışılmaz.

Remel nedir, kim yapar?

Sahih hadis

Remel, ilk üç şavtta kısa adımlarla, omuzlar hareketli, çalımlı ve hızlı yürümektir. Peygamberimiz tavafın ilk üç şavtında remel yapmış, dördünde normal yürümüştür; hac ve umrede böyle yapmıştır. Bu sünnet erkekler içindir ve ardından sa‘y yapılan tavafta uygulanır.

Mezhep farkı: Hanbelîlere göre Mekkeliler ve Mekke’de ihrama girenler için remel sünnet değildir.

Rükn-i Yemânî’de ne yapılır?

Sahih hadis

İbn Ömer, Peygamberimizin Kâbe’nin köşelerinden yalnız iki Yemânî köşeye (Hacerülesved’in bulunduğu köşe ve Rükn-i Yemânî) dokunduğunu bildirir. Mümkünse Rükn-i Yemânî’ye elle dokunulur; kalabalıkta insanlara eziyet edilmez.

Mezhep farkı: Hanefîlerden Ebû Hanîfe ve Ebû Yûsuf’a göre Rükn-i Yemânî’yi selamlamak menduptur; Mâlikîlere göre yalnız ilk şavtta sünnettir.

Irâkî ve Şâmî köşelere dokunulur mu?

Sahih hadis

Hayır. Peygamberimiz Kâbe’de yalnız iki Yemânî köşeye dokunmuştur; Hicr tarafındaki Irâkî ve Şâmî köşelere dokunmamıştır.

Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında ne okunur?

Hasen hadis

Abdullah b. Sâib, Peygamberimizi iki köşe arasında “Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr” derken işittiğini bildirir. Bu dua Bakara 201’deki âyettir.

Okunan

رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ

Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr — Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru.

Tavafta başka ne okunur? Her şavtın özel duası var mı?

Fıkıh

Tavafta bol bol dua ve zikir yapılır; Hanefî ve Mâlikîlere göre zikir ve dua Kur’an okumaktan efdaldir. Hadis, tavafta ancak hayır konuşulmasını emreder. Çoğunluğa göre tavafta telbiye söylenmez. Rehberlerdeki “şavt duaları” kolaylık için derlenmiştir; kişi kendi diliyle de dua edebilir.

Hicr (Hatîm) içinden geçilir mi?

Sahih hadis

Hayır; tavaf Hicr’in dışından yapılır. Hz. Âişe Hicr duvarını sorunca Peygamberimiz onun Kâbe’den olduğunu, Kureyş’in parası yetmediği için binaya katılmadığını söylemiştir. İçinden geçilen şavt eksik olur.

Mezhep farkı: Hanefîlere göre Hicr’in dışından dolaşmak vâcip, diğer üç mezhebe göre geçerlilik şartıdır.

Tavaf sırasında abdestim bozulursa veya namaz için kamet okunursa?

Fıkıh

Hanefîlere göre farz namaz için kamet okunursa veya abdest bozulursa tavaf olduğu yerde bırakılır; namazdan veya abdest alındıktan sonra kalan kısım tamamlanır. Hanefî ve Şâfiîlere göre şavtları peş peşe yapmak sünnettir.

Mezhep farkı: Mâlikî ve Hanbelîlere göre şavtların peş peşe yapılması gereklidir (şart/vâcip); bu mezheplerde abdesti bozulan kişinin tavafa baştan başlaması gerekebilir. Bir âlime danışın.

Kaç şavt yaptığımı unuttum; ne yapmalıyım?

Fıkıh

Hanefîlere göre farz veya vâcip tavafta (umre tavafı gibi) şavt sayısında şüpheye düşen tavafını yeniden yapar; nâfile tavafta ağır basan kanaatine göre davranır. Şâfiî ve Hanbelîlere göre tavaf devam ederken kesin bildiği (az olan) sayıyı esas alır; tavaftan çıktıktan sonraki şüpheyi dikkate almaz.

Mezhep farkı: Mâlikîlerde vesveseli kişi en yüksek, diğerleri en düşük sayıya göre tamamlar.

Yürüyemeyen kişi nasıl tavaf eder? Tavaf Kâbe’ye uzaktan yapılabilir mi?

Fıkıh

Peygamberimiz Veda haccında devesinin üzerinde tavaf etmiştir. Hanefîlere göre gücü yetenin yürüyerek tavaf etmesi vâciptir; özürlü kişi tekerlekli sandalyeyle tavaf edebilir. Tavafın Mescid-i Harâm içinde yapılması yeterlidir; Makâm-ı İbrâhim’in veya direklerin arkasından tavaf etmekte sakınca yoktur.

Mezhep farkı: Mazeretsiz araçla tavaf eden Hanefî ve Hanbelîlere göre ceza kurbanı keser; Şâfiîlere göre yürümek sünnettir.

Kadınlar tavafta nelere dikkat eder?

Fıkıh

Kadınlar remel ve ıztıbâ yapmaz; erkeklerin arasına karışıp sıkışmayacak bir uzaklıktan tavaf eder. Hayızlı kadın temizlenmeden tavaf etmez.

↑ Bölümlere dön

9Tavaftan sonra3 soru

Tavaf namazı nerede ve nasıl kılınır?

Sahih hadis

Allah “Makâm-ı İbrâhim’den namaz yeri edinin” buyurur. Peygamberimiz tavaftan sonra bu âyeti okuyup Makâm’ı kendisiyle Kâbe arasına alarak iki rekât kılmış, rekâtlarda Kâfirûn ve İhlâs sûrelerini okumuştur. Kalabalıkta Mescid’in herhangi bir yerinde kılınabilir.

Mezhep farkı: Tavaf namazı Hanefîlere göre vâcip, Şâfiî ve Hanbelîlere göre sünnettir. Makâm’ın arkasında kılmak müstehap, Harem dışında kılmak mekruhtur. Hanefîlere göre kerahet vaktinde kılınmaz, Şâfiîlere göre kılınır.

Zemzem içmek sünnet mi?

Sahih hadis

İbn Abbas, Peygamberimize zemzem verdiğini ve onun ayakta içtiğini bildirir. Peygamberimiz zemzem için “O mübarektir; o doyurucu bir yiyecektir” buyurmuştur. Tavaftan sonra zemzem içip dua etmek sünnetler arasında sayılmıştır.

Sa‘ye geçmeden önce ne yapılır?

Sahih hadis

Peygamberimiz tavaf namazından sonra Hacerülesved’e dönüp onu istilâm etmiş, sonra kapıdan Safâ’ya çıkmıştır. Mümkünse taş öpülür veya uzaktan işaret edilip tekbir getirilir; sonra sa‘ye geçilir.

↑ Bölümlere dön

10Sa‘y8 soru

Sa‘y nedir, hükmü ne?

Âyet

Sa‘y, Safâ ile Merve arasında yedi defa gidip gelmektir. Kur’an: “Safâ ile Merve Allah’ın nişanelerindendir; hac veya umre yapanın onları tavaf etmesinde günah yoktur.” Sa‘yin menşei, Hz. Hâcer’in su aramak için bu tepeler arasında koşmasıdır. Hanefîlere göre umrede sa‘y vâciptir.

Mezhep farkı: Diğer üç mezhebe göre sa‘y rükündür; sa‘y yapılmadan umre tamamlanmaz. Hanbelî mezhebinde sa‘yin vâcip veya sünnet olduğuna dair görüşler de vardır.

Sa‘ye nereden başlanır?

Sahih hadis

Safâ’dan. Peygamberimiz Safâ’ya yaklaşınca “İnne’s-safâ ve’l-mervete min şeâirillâh” âyetini okumuş ve “Allah’ın başladığı yerden başlıyorum” buyurarak Safâ’dan başlamıştır. Merve’den başlanırsa ilk şavt geçersiz sayılır. Sa‘y tavaftan sonra yapılmalıdır.

Okunan

إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ … أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ

İnne’s-safâ ve’l-mervete min şeâirillâh… Ebde’u bimâ bede’allâhu bih — Şüphesiz Safâ ile Merve Allah’ın nişanelerindendir… Allah’ın başladığı yerden başlıyorum.

Safâ ve Merve’de ne yapılır, ne okunur?

Sahih hadis

Peygamberimiz Safâ’ya Kâbe’yi görünceye kadar çıkmış, kıbleye dönmüş, Allah’ı birleyip tekbir getirmiş ve aşağıdaki zikri söylemiş, aralarında dua etmiş; bunu üç kez yapmıştır. Merve’de de Safâ’da yaptığının aynısını yapmıştır.

Okunan

لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ

Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr. Lâ ilâhe illallâhu vahdeh, enceze va‘deh, ve nasara abdeh, ve hezeme’l-ahzâbe vahdeh — Allah’tan başka ilah yoktur; tektir, ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’nadır, O her şeye kadirdir. Allah’tan başka ilah yoktur, tektir; vaadini yerine getirdi, kuluna yardım etti, düşman toplulukları tek başına yendi.

Şavtlar nasıl sayılır?

Sahih hadis

Safâ’dan Merve’ye gidiş bir şavt, Merve’den Safâ’ya dönüş ikinci şavttır. Dört gidiş ve üç dönüşle yedi şavt tamamlanır ve sa‘y Merve’de biter. Cabir’in rivayetinde Peygamberimizin son şavtı Merve’de bitmiştir.

Yeşil ışıklar arasında koşmak kime sünnet?

Sahih hadis

Peygamberimiz vadinin tabanına inince koşmuş, yokuşa çıkınca yürümüştür. Bugün bu bölge yeşil ışıklı direklerle işaretlidir. Burada kısa adımlarla hızlı yürümek (hervele) sadece erkekler için sünnettir; kadınlar hervele yapmaz.

Sa‘y için abdest gerekir mi?

Fıkıh

Sa‘yde abdestli olmak sünnettir, şart değildir. Tavaftan sonra âdet görmeye başlayan kadın sa‘yini kerahetsiz yapabilir.

Sa‘yde hangi dualar okunur?

Fıkıh

Peygamberimiz Safâ’ya yaklaşınca Bakara 158’i okumuş (sa‘yin başında, bir defa), Safâ ve Merve üzerinde yukarıdaki zikri yapmıştır. Her şavtta ne okuduğuna dair bilgi yoktur; rehberlerdeki dualar genel dualardır. Kişi dilediği şekilde dua ve zikreder.

Sa‘ye ara verilebilir mi? Yürüyemeyen ne yapar?

Fıkıh

Farz namaz veya cenaze namazı için ara vermek câizdir; konuşmak, yemek-içmek mubahtır; çok uzun ara vermek mekruhtur. Hanefî ve Mâlikîlere göre gücü yetenin yürüyerek sa‘y yapması vâciptir; özürlü tekerlekli sandalye kullanabilir.

Mezhep farkı: Şâfiî ve Hanbelîlere göre yürüyerek sa‘y sünnettir; mazeretsiz binitle yapan için Hanefî ve Mâlikîlere göre ceza kurbanı gerekir.

↑ Bölümlere dön

11Tıraş ve ihramdan çıkış4 soru

Tıraş mı olmalı, kısaltmak mı?

Sahih hadis

İkisi de câizdir, erkek için tıraş daha faziletlidir. Kur’an “başlarınızı tıraş etmiş ve kısaltmış olarak” der. Peygamberimiz iki kez “Allahım, tıraş olanlara rahmet et” diye dua etmiş, üçüncüsünde “kısaltanlara da” demiştir.

Erkek ne kadar kısaltmalı?

Fıkıh

Hanefîlere göre saçın en az dörtte biri kısaltılmalıdır; birkaç tel kesmek yetmez. Tıraş Hanefî ve çoğunluğa göre vâciptir. Temettu haccı yapacak olan, hacda da tıraş olabilmek için umrede saçının bir kısmını bırakabilir.

Mezhep farkı: Şâfiîlere göre en az üç kıl, Mâlikî ve Hanbelîlere göre saçın her tarafından bir miktar alınır; Şâfiî mezhebinde tercih edilen görüşe göre tıraş rükündür.

Kadınlar ne yapar?

Sahih hadis

Kadınlar tıraş olmaz, saçlarının ucundan biraz keser. Peygamberimiz “Kadınlara tıraş yoktur; kadınlara ancak kısaltmak vardır” buyurmuştur. Saçın tamamını kestirmek mekruh görülmüştür.

Tıraştan sonra ne olur? Birbirimizi tıraş edebilir miyiz?

Fıkıh

Umrede sa‘y bittikten sonra tıraş olmak veya kısaltmakla bütün ihram yasakları kalkar ve umre tamamlanır. İhramdan çıkma aşamasına gelen kişiler birbirini tıraş edebilir; henüz bu aşamaya gelmemiş biri başkasını tıraş ederse ceza gerekebilir.

↑ Bölümlere dön

12Özel durumlar ve sık sorulanlar8 soru

Umre sırasında âdet başlarsa ne yapmalı?

Sahih hadis

Peygamberimiz âdet gören Hz. Âişe’ye “Bu, Allah’ın Âdem kızlarına yazdığı bir şeydir; temizleninceye kadar Kâbe’yi tavaf etmemen dışında hacıların yaptığı her şeyi yap” buyurmuştur. Kadın ihramlı olarak bekler, temizlenince tavaf ve sa‘yi yapar. Tavaftan sonra başlarsa sa‘yi yapabilir. Dönüş tarihi yaklaşıyorsa mutlaka bir âlime danışılmalıdır.

Çocuklar umre yapabilir mi?

Sahih hadis

Evet. Bir kadın çocuğunu kaldırıp “Bunun haccı olur mu?” diye sorunca Peygamberimiz “Evet, sana da sevap vardır” buyurmuştur. Çocuğun umresi sahihtir, fakat farz/vâcip yükümlülüğü yerine geçmez; bülûğdan sonra tekrar yapması gerekir.

Başkası adına umre yapılabilir mi?

Sahih hadis

Evet. Ebû Rezîn, babasının hac ve umreye gücü yetmediğini söyleyince Peygamberimiz “Babanın yerine hac ve umre yap” buyurmuştur. Hanefîlere göre başkası adına umre câizdir. Başkası adına telbiye eden birine Peygamberimiz önce kendisi için yapmasını söylemiştir; bu yüzden önce kendi umresini yapmak tavsiye edilir.

Mezhep farkı: Mâlikîlere göre başkası adına umre mekruh olmakla birlikte sahihtir; Şâfiî ve Hanbelîlere göre ölen veya gücü yetmeyen kişi adına câizdir.

Birden fazla umre yapılabilir mi?

Fıkıh

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre bir yılda birden fazla umre mekruh değildir, sık umre müstehaptır; “umreden umreye kefaret” hadisi bunu destekler. Mâlikîlerin çoğuna göre yılda birden fazla umre mekruhtur ama sahihtir. Hanefîlere göre arefe günü ve bayramın dört gününde umre mekruhtur.

Umreden sonra veda tavafı gerekir mi?

Fıkıh

Hanefîlere göre veda tavafı hac menâsikindendir; yalnız umre için Mekke’de bulunana vâcip değil, müstehaptır. Mâlikîlere göre sünnet, Şâfiî ve Hanbelîlere göre umrede de vâciptir. Hadiste insanlara “son işleri Kâbe olsun” diye emredilmiştir.

Umre ne zaman bozulur?

Fıkıh

Hanefîlere göre tavafın ilk dört şavtı tamamlanmadan cinsel ilişki umreyi bozar: umre yine tamamlanır, sonra kazâ edilir ve bir koyun/keçi kurban edilir. Bir rüknün terkiyle umre bozulmaz; rükün yapılmadan ihramdan çıkılamaz. Vâcibin terki ceza kurbanı gerektirir.

Mezhep farkı: Mâlikîlere göre sa‘y bitmeden, Şâfiî ve Hanbelîlere göre tıraştan önce ilişki umreyi bozar; ceza Mâlikî ve Şâfiîlere göre sığır veya devedir.

İhrama girdikten sonra umreyi tamamlayamazsam?

Âyet

Kur’an “Alıkonursanız kolayınıza gelen kurbanı gönderin” buyurur. Tavaftan engellenen kişi (muhsar) Hanefîlere göre Harem’de kesilecek bir kurbanla ihramdan çıkar ve umreyi kazâ eder. Hanefîlere göre hastalık gibi iç engeller de ihsâr sebebidir. Bu durumda mutlaka bir âlime danışın.

Mezhep farkı: Cumhura göre ihsâr düşman gibi dış engellerle olur; Şâfiî ve Hanbelîlere göre kurban engelin olduğu yerde kesilebilir.

Kalabalıkta nasıl davranmalı?

Sahih hadis

Peygamberimiz “Müslüman, Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir” buyurmuştur. Hacerülesved’e dokunmak sünnet, başkalarına eziyetten kaçınmak vâciptir. Tavafta sesi yükseltip başkalarını rahatsız etmek mekruhtur; yaşlılara, kadınlara ve engellilere yol verilir.

↑ Bölümlere dön

13Sık yapılan hatalar9 soru

Hata: Mîkâtı ihramsız geçip Mekke’de ihrama girmek

Fıkıh

Doğrusu: Dışarıdan gelen umreci mîkatta veya hizasında (uçakta) ihrama girer. Geçmişse menâsike başlamadan mîkâta dönmelidir; dönmezse dem gerekir.

Hata: İhram örtüsüne parfüm sürmek, kokulu ıslak mendil/sabun kullanmak

Sahih hadis

Doğrusu: Koku ihramdan önce yalnız bedene sürülür. İhramdan sonra kokulu sabun ve mendil kullanılmaz.

Hata: Sağ omzu ihram boyunca, namazda bile açık tutmak

Sahih hadis

Doğrusu: Iztıbâ yalnız tavafta yapılır; tavaf namazında ve sonrasında omuz örtülür. Peygamberimiz omuzlarında bir şey olmadan tek elbiseyle namaz kılınmasını yasaklamıştır.

Hata: Hicr’in (Hatîm) içinden geçerek tavaf etmek

Sahih hadis

Doğrusu: Hicr Kâbe’dendir; tavaf onun dışından yapılır. İçinden geçilen şavt eksik kalır, yeniden yapılmalıdır.

Hata: Hacerülesved’i öpmek için itişmek; Irâkî ve Şâmî köşeleri istilâm etmek

Sahih hadis

Doğrusu: Kalabalıkta uzaktan işaret edip tekbir getirmek yeterlidir; eziyetten kaçınmak vâciptir. Peygamberimiz yalnız iki Yemânî köşeye dokunmuştur.

Hata: Kadınların remel ve hervele yapması

Fıkıh

Doğrusu: Tavafta remel ve sa‘yde yeşil ışıklar arasında hızlı yürümek yalnız erkeklere sünnettir.

Hata: Sa‘ye Merve’den başlamak veya gidiş-dönüşü bir şavt saymak

Sahih hadis

Doğrusu: Sa‘y Safâ’dan başlar; Safâ→Merve bir, Merve→Safâ ikinci şavttır; yedinci şavt Merve’de biter.

Hata: Erkeklerin birkaç tel kesip ihramdan çıkması; kadınların saçı kısacık kestirmesi

Sahih hadis

Doğrusu: Hanefîlere göre erkek en az dörtte birini kısaltmalı, tıraş daha faziletlidir. Kadın saçının ucundan biraz keser; tıraş olmaz.

Hata: Belirli şavt dualarını zorunlu sanmak, tavafta yüksek sesle toplu okumak

Fıkıh

Doğrusu: Her şavta özel bir dua Peygamberimizden nakledilmemiştir; kişi dilediği duayı eder. Sesi yükseltip başkalarını rahatsız etmek mekruhtur.

↑ Bölümlere dön